Animal Info - Zoology

H οχιά είναι γένος ιοβόλων φιδιών, που ανήκουν στην οικογένεια Βιπερίδες και στην τάξη Λεπιδωτά. Πρόκειται για το μοναδικό ιοβόλο (και γι’ αυτό επικίνδυνο) φίδι στην Ελλάδα. Συχνάζει σε παλαιούς τοίχους, ακαλλιέργητα μέρη με κλαδιά και πέτρες, ενώ μερικές φορές βρίσκεται κοντά σε κατοικίες. Η γεωγραφική της εξάπλωση περιλαμβάνει όλα τα μέρη του κόσμου, εκτός από την Αυστραλία και τη Μαδαγασκάρη. Όλα τα είδη έχουν δόντια που συνδέονται με ιοβόλους αδένες. Σήμερα αναγνωρίζονται 4 υποοικογένειες Συστηματική ταξινόμηση Βασίλειο: Ζώα (Animalia) Συνομοταξία: Χορδωτά (Chordata) Υποσυνομοταξία: Σπονδυλωτά (Vertebrata) Ομοταξία: Ερπετά (Reptilia) Τάξη: Λεπιδωτά (Squamata) Υποτάξη: Φίδια (Serpentes) Οικογένεια: Βιπερίδες (Viperidae) Περιγραφή Το σώμα της οχιάς έχει σχήμα κυλίνδρου, χρώμα σταχτί προς το ξανθό και καλύπτεται από φολίδες, όπως και το κεφάλι. Επίσης, στη ράχη το φίδι έχει σκούρα σχέδια σε σχήμα τεθλασμένης γραμμής, ενώ στο κεφάλι τα σχήματα που έχει σχηματίζουν το γράμμα Χ ή Λ. Το μήκος φθάνει στα αρσενικά μέχρι 60 εκατοστά. Τα θηλυκά έχουν πιο μικρό μήκος. Το κεφάλι της είναι πιο πλατύ προς τα πίσω και διακρίνεται έντονα από το σώμα. Η ουρά της είναι κοντή. Έχει δυνατή όραση ακόμα και στο σκοτάδι, ενώ η ίριδα των ματιών της έχει την ιδιότητα να αλλάζει ανάλογα με την ένταση του φωτός. Στην άνω γνάθο είναι εξοπλισμένη με δύο μυτερά δόντια, μεγαλύτερα από τα κοινά που έχει, τα οποία συνδέονται με αδένες που εκκρίνουν δηλητήριο. Αναπαραγωγή Τα περισσότερα είδη είναι ωοζοτόκα. Η ίδια η λέξη "viper" (επιστημονική ονομασία του φιδιού) προέρχεται από τις λατινικές λέξεις vivo = "ζω" και pario = "γεννώ" Γεννά 10-20 ζωντανά μικρά, τα οποία έχουν δηλητήριο. Η τροφή τους είναι κυρίως σαύρες. Συμπεριφορά Όταν η οχιά δαγκώσει τη λεία, τότε πιέζονται οι αδένες και εκκρίνεται δηλητήριο, το οποίο μέσω των δοντιών περνά στην πληγή του θύματος. Ανάλογα με τις περιστάσεις, η οχιά έχει την ικανότητα να καθορίζει την ποσότητα δηλητηρίου που θα χύσει στο θύμα της. Γενικότερα, η ποσότητα του δηλητηρίου είναι ανάλογη του μεγέθους του φιδιού. Επίσης, κάποια είδη τσιμπούν περισσότερο από άλλα. Κάθε χρόνο το δέρμα της αλλάζει, ενώ ανήκει στα είδη που πέφτουν σε χειμερία νάρκη. Τροφή και επικινδυνότητα Οι ενήλικες οχιές τρέφονται με μικρά ζώα, όπως ποντίκια, άλλα ερπετά και πτηνά. Το δηλητήριό της είναι επικίνδυνο, Τυπικά περιέχει πολλά ένζυμα που διαλύουν την πρωτεΐνη, τα οποία λέγονται πρωτεάσες. Αυτά προκαλούν συμπτώματα πόνου, οίδημα και νέκρωση, όπως επίσης και απώλεια αίματος. Ο θάνατος συνήθως επέρχεται από την πτώση της αρτηριακής πίεσης. Σπάνια οι οχιές επιτίθενται στον άνθρωπο, ωστόσο μπορεί να προκληθεί, όπως συμβαίνει σε δαγκώματα οχιάς που γίνονται σε αγρότες. Αν δαγκωθεί κάποιος από το φίδι, απαιτείται η άμεση χορήγηση πρώτων βοηθειών και στη συνέχεια ιατρική φροντίδα. Σημαντικό είναι να προκληθεί αιμορραγία στην πληγή και να δεθεί το μέλος του σώματος σφιχτά πάνω από την περιοχή της πληγής. Αυτό γίνεται για να μην προχωρήσει το δηλητήριο στην καρδιά. Στις σοβαρότερες περιπτώσεις, αν δε φέρει το θάνατο, το δήγμα οχιάς αφήνει μόνιμη ουλή στο σημείο δαγκώματος ή και μπορεί να απαιτηθεί ακρωτηριασμός του μέλους. Μπορεί επίσης ο ασθενής ή η ασθενής να είναι αλλεργικός στο δάγκωμα. ΤΟ ΟΤΙ ΑΠΟ ΟΛΑ ΤΑ ΦΙΔΙΑ που ενδημούν στη χώρα μας μόνο τα 5 είδη οχιάς είναι δηλητηριώδη, είναι απόλυτα σωστό και επιστημονικά, αλλά ελάχιστα ..καθησυχαστικό! Πρίν απ'όλα λοιπόν θα πρέπει κανείς να αναπτύξει τεχνικές για να αποφύγει τα φίδια και τα δαγκώματά τους σε όποιο είδος και να ανήκουν. Οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι, οι κυνηγοί και γενικά οι άνθρωποι της υπαίθρου έχουν να λένε πως την άνοιξη και τους πρώτους μήνες του καλοκαιριού τα φίδια αργούν να παραμερίσουν μπροστά στο πέρασμα του ανθρώπου και "χτυπάνε" ευκολότερα. Περισσότερο δραστήρια και κατ'επέκταση επικίνδυνα είναι μάλιστα αυτές τις μέρες και κατά τις απογευματινές και νυχτερινές ώρες. Ένας προληπτικός τρόπος να τα αποφύγετε είναι το βαρύ βάδισμα και γενικά η πρόκληση δονήσεων στο έδαφος, ώστε να κάνει αισθητή την παρουσία σας. Η αίσθηση της ακοής στα φίδια λειτουργεί ελάχιστα γι'αυτό είναι άσκοπο να φωνάζετε ή να προκαλείτε θόρυβο ηχητικό σε ένα τόπο που υποψιάζεστε την ύπαρξη φιδιών. Αντιθέτως αντιλαμβάνονται πολύ καλά τις δονήσεις στο έδαφος και ενοχλημένα απομακρύνονται. Τα μποτάκια, οι κάλτσες και τα χοντρά παντελόνια είναι απαραίτητα στα μέρη που "κρατάνε" φίδια, όσο κι'αν κάνουν τα πόδια ναβράζουν. Το μποτάκι δεν θα επιτρέψει στα δόντια να βρούν κρέας, αλλά θα σας εξασφαλίσει και το βαρύ προειδοποιητικό βάδισμα. Αυτό που ελάχιστοι πάντως γνωρίζουν είναι οτι τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας, τα περισσότερα δήγματα φιδιών δεν εντοπίζονται στα πόδια..αλλά στα χέρια! Σε 89 περιπτώσεις επιθέσεων φιδιών που εξετάσθηκαν, οι 61 (68,54%) αφορούσαν δάγκωμα στα χέρια. Πως να αντιδράσετε.. Όσες προφυλάξεις κι'αν πάρει κανείς, όσο κι'αν η πρόληψη μειώνει δραστικά τις πιθανότητες να βρεθείτε με τα δόντια ενός φιδιού καρφωμένα στο πόδι ή στο χέρι σας, την κακιά στιγμή δεν μπορεί να την αποκλείσει κανείς. Κανόνας 1ος Διατηρήστε την ψυχραιμία σας ή καθησυχάστε και ενθαρρύνετε το θύμα. Η πιο συχνή αντίδραση είναι ο πανικός. Αυτός προκαλεί στο θύμα συναισθηματική αστάθεια και είτε καταλαμβάνετε από τον φόβο επικείμενου θανάτου, είτε αντίθετα πέφτει σε κατάσταση λήθαργου και αποσύρεται εντελώς. Ο φόβος μπορεί να προκαλέσει ναυτία, έμετο, διάρροια, ζάλη, αδυναμία, τάση για λιγοθυμία, ταχυκαρδία, ψυχρό και υγρό δέρμ, που μπορεί να εκληφθούν ως συστηματικές εκδηλώσεις της δηλητηρίασης. Ένα τέτοιο λάθος μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες θεραπευτικές ενέργειες. Κανόνας 2ος Μην προσπαθείτε να σκοτώσετε το φίδι διακινδυνεύοντας και άλλα δήγματα. Προσπαθείστε να αναγνωρίσετε το είδος του φιδιού εφ'όσον έχετε τις γνώσεις. Αν έχετε ήδη σκοτώσει το φίδι, μετακινήστε το με ένα μακρύ ξύλο και τοποθετήστε το σε ασφαλές δοχείο για την μεταφορά και αναγνώρισή του. Μην σπαταλήστε χρόνο στην προσπάθειά σας να βρείτε το φίδι. Κανόνας 3ος Καθαρίστε το δέρμα στην περιοχή του δήγματος με αραιό διάλυμα αντισηπτικού (πχ. Betadine σε αραίωση 1:10 σε αποσταγμένο νερό) και με φορά από το κέντρο προς την περιφέρεια. Έτσι από το σημείο του δήγματος απομονώνονται τα μικρόβια που προκαλούν τέτανο και γάγραινα. Κανόνας 4ος Τοποθετήστε ελαστικό επίδεσμο ή οτιδήποτε ανάλογο 5 εκατοστά πάνω από το σημείο του δήγματος ή πολύ κοντά στην πλησιέστερη άρθρωση. Το δέσιμο πρέπει να είναι τόσο σφικτό, ώστε να αποκλείει μόνο την λεμφική κυκλοφορία και τόσο χαλαρό ώστε να μην εμποδίζει την φλεβική και αρτηριακή (να επιτρέπεται δηλαδή ή άνετη είσοδος ενός δακτύλου κάτω από τον ελαστικό επίδεσμο). Αν δεν είστε βέβαιοι οτι μπορείτε να ελέγξετε την διατήρηση της κυκλοφορίας του αίματος, μην επιχειρήσετε αυτήν την πρακτική. Η ανάπτυξη του οιδήματος μπορεί να απαιτήσει παραπέρα χαλάρωση. Κανόνας 5ος Χρησιμοποιήστε συσκευές για την απορρόφηση του δηλητηρίου εάν είναι διαθέσιμες ( είδος μικρών εύχρηστων αντλιών που διατίθενται στα φαρμακεία). Η χρήση τους πρέπει να γίνεται μέσα στα πρώτα 5 λεπτά από το δήγμα και να συνεχίζετε για τα επόμενα 30-60 λεπτά. Κανόνας 6ος Η άμεση μεταφορά στο πλησιέστερο Κέντρο Υγειας παραμένει η μόνη σωστή και αποτεσματική ενέργεια. Αλλωστε μόνο εκεί μπορεί να παρασχεθεί αντιοφικός ορός, η μόνη θεραπεία αποδεδειγμένης αξίας. Σε περίπτωση που είστε ολομόναχος και πρέπει να οδηγήσετε αυτοκίνητο, να έχετε υπ'όψη σας οτι οι απειλητικές για τη ζωή συστηματικές αντιδράσεις καθυστερούν. Έτσι, χωρίς πανικό οδηγήστε με ασφάλεια. Τι απαγορεύεται να κάνετε.. * Μην επιχειρήσετε να αφαιρέσετε το δηλητήριο χρησιμοποιώντας το στόμα σας, ιδιαίτερα όταν πρόκειται να βοηθήσετε άλλο άτομο. Είναι πιθανό να προκαλέσετε λοίμωξη του τραύματος από τα μικρόβια του στόματος, ή αντίστροφα να απορροφηθεί δηλητήριο από έλκη ή τραύματα του στόματος και των ούλων. * Μην εφαρμόζετε ελαστικές περιδέσεις ακριβώς στο σημείο του δαγκώματος, αλλά ούτε και σφικτές πάνω από το σημείο του δήγματος. Η λανθασμένη περίδεση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα (απώλεια ιστού, μόνιμη αναπηρία μέλους κλπ.) * Μην επιχειρείτε τομές με ξυράφια, μαχαίρια, σουγιάδες κλπ. γύρω από το σημείο του δήγματος, ιδιαίτερα εάν βρίσκεται στο χέρι. Μπορεί να χειροτερέψετε την κατάσταση. * Μην τοποθετείτε πάγο ή ψυχρές κομπρέσες, αλλά ούτε και αμμωνία ή άλλες ερεθιστικές ουσίες. Πηγή: Βικιπαίδεια, Κυνηγός net.gr,