SRPSKA BIBLIOTEKA

2.Srpska redakcija staroslovenskog-srpskoslovenski jezik Na slovenskom tlu bogosluzbene knjige su stalno prepisivane.Prilikom svog rada,prepisivaci su,najpre spontano a kasnije i svesno unosili osobine svog govora-pre svega glasovne,ali i one koje su se ticale oblika reci.Tako je staroslovenski jezik delimicno menjan u zavisnosti od teritorije na kojoj su knjige prepisivane: nastale su redakcije staroslovenskog jezika-srpska,bugarska,makedonska,rumunska,hrvatska,ruska i ceska.Sve te redakcije zajedno se nazivaju crkvenoslovenski jezik. Srpska redakcija staroslovenskog jezika nastala je u XI ili u XII veku i naziva se srpskoslovenski jezik.On je sluzio potrebama pravoslavne crkve,ali i srpske srednjovekovne drzave.Svoju ulogu knjizevnog jezika obavljao je sve do prve polovine XVIII veka. Od XII veka razvija se i srpska cirilica,razlicita od cirilica kojima su se zapisivali drugi slovenski jezici. Srpskoslovenskim jezikom pisana su i crkvena i knjizevna dela i razni natpisi,a na njega su prevodjeni i neki vizantijski zakonici. Najznacajniji rukopis pisan na sprskoslovenskom jeziku,a i jedno od najvaznijih dela srpske kulture,jeste "Miroslavljevo jevandjelje". Jevandjelje je bogosluzbena knjiga u kojoj su biblijski tekstovi prilagodjeni potrebama liturgije, a ovo jevandjelje je pisano krajem XII veka za humskog kneza Miroslava,brata Stefana Nemanje.Ima preko 350 strana i ukraseno je sa oko tri stotine minijatura (slicica) i ukrasnih inicijala (velikih pocetnih slova). Na srpskoslovenskom jeziku pisana su i zitija (zivotopisi,biografije) -najvazniji zanr tadasnje knjizevnosti.Prvo sacuvano srpsko zitije jeste "Zitije svetog Simeona",koje je napisao Sveti Sava. Uporedo sa srpskoslovenskim jezikom,u pisanju se koristio i narodni jezik-ali ne cist,nego sa primesama knjizevnog,srpskoslovenskog jezika.Na njemu su pisani tekstovi prevashodno pravne i trgovacke namene:povelje,originalni srpski zakonici,ugovori,poslovna pisma,itd.Na jeziku bliskom narodnom pisu se od XV veka i viteski romani i letopisi. Najstarija srpska cirilska povelja jeste "Dusanov zakonik".Donesen je 1349. godine.Zasnovan je na vizantijskim uzorima,ali prilagodjen potrebama srpske drzave i srpskom obicajnom pravu.Donet je za vladavine cara Stefana Dusana (1308-1355).Njime su odredjena prava i obaveze ne samo zavisnih seljaka nego i vlastele,na celoj teritoriji srpske drzave. Pisanje na srpskoslovenskom i narodnom jeziku nastavljeno je.ali znatno usprenije ,i posle pada srpskih drzava pod tursku vlast.Zanimljivo je da je od kraja XIV do polovine XVI veka ,zahvaljujuci ugledu srednjovekovne srpske drzave,srpski bio jedan od diplomatskih jezika u jugoistocnoj Evropi: njime su se u svojoj medjunarodnoj prepisci sluzili turski,kao i madjarski i rumunski vladari. Od sredine XVI do kraja XVII veka,u krajevima pod turskom vlascu pismenost tavori:knjizevni rad je uglavnom ogranicen na crkvene potrebe i odrzava se samo po crkvama i manastirima.Posto su se u velikom austrijsko-turskom ratu (1683-1699) angazovali na strani Austrije,Srbi su,pred zestokom turskom odmazdom a privuceni obecanjima austrijskog cara,1690. godine u velikom broju prebegli u tadasnju juznu Ugarsku (danasnju Vojvodinu i juznu Madjarsku).Tu Veliku seobu Srba predvodio je patrijarh Arsenije III Carnojevic. Kaludjeri i svestenici poneli su knjige na srpskoslovenskom jeziku i nastavili da ih prepisuju na novom tlu.Na srpskoslovenskom nastaju i neka nova dela i prevodi. U prvoj polovini XVIII veka na tom jeziku poslednji pise Gavril Stefanovic Venclovic.U isto vreme,on drzi propovedi i na gotovo cistom narodnom jeziku.Njegova obimna zaostavstina ostala je,nazalost,neobjavljena.